Το νέο πρόγραμμα τής προοδευτικής παράταξης τού Τσιπρα η τής “Κυβερνώσας Αριστεράς “, όπως τη χαρακτηρίζει ο ιδρυτής της, κινείται γύρω από τη “δημοσιονομική δικαιοσύνη”, τήν ενίσχυση του κοινωνικού κράτους και την αναδιανομή του “πλούτου”.
Ταυτόχρονα θα έχουμε άμεσες αυξήσεις μισθών σε γιατρούς του ΕΣΥ, δασκάλους και καθηγητές γιά την αναβάθμιση τής δημόσιας υγείας και παιδείας. Επίσης πρότεινε θεσμοθέτηση δωρεάν μετακινήσεων στά Μέσα Μαζικής Μεταφοράς σε Αθήνα καί Θεσσαλονίκη.
Επί πλέον χωρίς τήν απαιτούμενη κοστολόγηση έχουμε καί τη δήλωσή του ότι όλα αυτά θα πληρωθούν από την υπεραπόδοση τής οικονομίας τού Μητσοτάκη τών 6 δισεκατομμυρίων. Τήν υπεραπόδοση τής οικονομίας τού Μητσοτάκη με τήν οποία νομίζει ότι θα καλυφθεί το άγνωστο κόστος τού προγράμματος του, την απορρίπτει ώς άδικη, αφού μάς λέει ότι η οικονομία πρέπει πρώτα να αναπτυχθεί “δίκαια” ώστε να υπάρχει πλούτος πρός αναδιανομή.
Τα λεγόμενα τού Τσίπρα παραβιάζουν τήν “οικονομική λογική τής πίτας”, πού είναι η βασική αρχή αξιολόγησης κάθε πολιτικού προγραμματισμού, πού συχνά παραβλέπεται στή πολιτική αντιπαράθεση.
Δέν μπορείς να μοιράσεις μία πίτα πού δέν έχει ψηθεί ακόμα.
Η θεωρία ότι η αναδιανομή μπορεί να λειτουργήσει ώς η πρωταρχική μηχανή μιάς οικονομίας, χωρίς να λαμβάνεται υπόψη πώς δημιουργείται ο ίδιος ο πλούτος, προσκρούει πάντα στήν ίδια σκληρή πραγματικότητα.
• Τα Κίνητρα Έχουν Σημασία: Αν εξαλειφθούν τα κίνητρα γιά επένδυση, ρίσκο καί εργασία, μέσω υπερβολικής φορολόγισης η κρατικού παρεμβατισμού, η παραγωγική βάση συρρικνώνεται.
• Η Νομοτελειακή Σειρά: Η παραγωγή αξίας πάντα προηγείται τής κατανάλωσης. Αν τιμωρείται ο πρώτος κρίκος τής αλυσίδας, ο παραγωγός, τότε πολύ σύντομα δέν μένει τίποτα πρός “μοίρασμα” εκτός από τήν ίδια τήν ανέχεια.
Όσο καί αν προσπαθεί κανείς να ανατρέψει τούς νόμους τής αγοράς με ιδεολογικά αφηγήματα, η οικονομική ιστορία έχει δείξει επανειλημμένα ότι η ευημερία ξεκινά από τήν ελευθερία τής παραγωγής, όχι από το “δικαιο” διάταγμα τής διανομής.
Άνθρακας ο θησαυρός τής “δίκαιης” υποσχεσηολογίας τού Τσίπρα.
Ας δούμε όμως γιατί όταν ο πολιτικός υπόσχεται “δωρεάν” παροχές στήν υγεία, τήν παιδεία η τίς μεταφορές, χωρίς να εξηγεί με ακρίβεια τήν πηγή τών εσόδων τούς λόγους γιά τούς οποίους το κάνει.
1. Η Πολιτική Στρατηγική καί η Ψυχολογία τών Ψηφοφόρων.
• Το <κέρδος> ακούγεται καλύτερα από το <κόστος>. Οι υποσχέσεις γιά παροχές φέρνουν ψηφοφόρους καί δημιουργούν θετικά συναισθήματα.
Αντίθετα η εξήγηση γιά το πώς θα χρηματοδοτηθούν αυτές οι παροχές απαιτεί τη συζήτηση γιά φόρους, περικοπές άλλων δαπανών η δανεισμό, πράγματα πού είναι πολιτικά μη δημοφιλή.
• Η Ψευδαίσθηση τού <δωρεάν>.
Στήν οικονομία, όπως πολύ καλά γνωρίζετε, δέν υπάρχει δωρεάν γεύμα. Κάθε <δωρεάν> κρατική υπηρεσία χρηματοδοτείται από τούς φορολογούμενος, είτε άμεσα είτε έμμεσα.
Όμως η λέξη <δωρεάν> ελκύει το κοινό καθώς δίνει τήν εντύπωση ότι το κόστος θα το αναλάβει κάποιος άλλος ( το κράτος η οι πλούσιοι).
2. Οι Κλασσικές καί Συχνά Αόριστες Δικαιολογίες. Όταν ο πολιτικός δέν έχει τη καθαρή πηγή χρηματοδότησης, καταφεύγει σε γενικές πηγές πού δύσκολα ποσοτικοποιούνται εκ τών προτέρων.
• <<Θα πατάξουμε τη φοροδιαφυγή καί τη διαφθορά>>.
Μία μόνιμη επωδός. Αν καί η πάταξη τής φοροδιαφυγής είναι αναγκαία, τα έσοδα από αυτήν είναι αβέβαια καί απαιτούν χρόνο, ενώ οι δαπάνες γιά τις παροχές είναι άμεσες καί σταθερές.
• <<Θα φορολογήσουμε τούς υπερπλούσιους η τα μεγάλα κέρδη >>: Συχνά υπερεκτιμάται το πόσα έσοδα μπορούν να αντληθούν μακροπρόθεσμα από μιά τέτοια κίνηση, καθώς τα μεγάλα κεφάλαια έχουν τη τάση να μετακινούνται.
• << Η ανάπτυξη θα αυτοχρηματοδοτήσει τής παροχές >>: Υποστηρίζουν ότι οι παροχές θα τονώσουν τήν αγορά, η οικονομία θα αναπτυχθεί καί τα αυξημένα έσοδα θα καλύψουν το κόστος. Ευσεβείς πόθοι γιατί στή πράξη αυτό δέν λειτουργεί.
3. Η Στρέβλωση τών Κινήτρων καί η Αποτελεσματικότητα.
Από τη πλευρά τής οικονομικής επιστήμης η απόκρυψη τού κόστους οδηγεί σε δύο μεγάλα προβλήματα:
• Υπερβάλουσα ζήτηση καί έλλειψη: Όταν μία υπηρεσία παρέχεται με μηδενικό αντίτιμο στό σημείο κατανάλωσης, η ζήτηση τείνει να εκτοξεύεται. Αυτό οδηγεί σε τεράστιες λίστες αναμονής καί υποβάθμιση τής υπηρεσία (στό δημόσιο σύστημα υγείας).
• Μετακύλιση τού βάρους: Ακόμα καί αν πούν ότι θα <πληρώσουν οι επιχειρήσεις> στήν ελεύθερη αγορά το κόστος αυτό συχνά μετακυλίεται στούς ίδιους τούς πολίτες μέσω υψηλότερων τιμών στά προϊόντα η χαμηλότερων μισθών, ανάλογα με την ελαστικότητα προσφοράς καί ζήτησης.
Εν κατακλείδι, η παράλειψη τής πηγής τών χρημάτων δέν είναι συνήθως άγνοια, αλλά συνειδητή επιλογή. Η λεπτομερής κοστολόγηση αφαιρεί τη μαγεία τής υπόσχεσης καί αναγκάζει τόν πολίτη να δεί τη σκληρή πραγματικότητα: Γιά να πάρει κάτι <δωρεάν>, θα πρέπει είτε να πληρώσει περισσότερους φόρους, είτε να στερηθεί κάποια άλλη δημόσια υπηρεσία. Το προοδευτικό πρόγραμμα τού Τσίπρα είναι καταδικασμενο, με μαθηματική ακρίβεια να αποτύχει, γιατί η αριστερή ιδεολογία περιορίζει τίς δυνάμεις πού παράγουν τη πίτα, πάνω στήν οποία βασίζεται η υποσχεσηολογία της.
Παναγιώτης Μπούρης. Καθηγητής Οικονομολόγος
