Η μεταρρύθμιση που προωθείται για την Τοπική Αυτοδιοίκηση παρουσιάζεται ως μια μεγάλη θεσμική τομή. Όμως όσο αποκαλύπτονται οι λεπτομέρειες του νέου εκλογικού μοντέλου, τόσο μεγαλώνουν τα ερωτήματα για το αν οδηγούμαστε σε πιο λειτουργικούς δήμους ή σε ένα σύστημα συνεχούς πολιτικής αβεβαιότητας.
Το βασικό ζήτημα είναι προφανές.
Το νέο μοντέλο φαίνεται να επιτρέπει την εκλογή δημάρχου χωρίς σαφή και εξασφαλισμένη πλειοψηφία στο Δημοτικό Συμβούλιο. Μέχρι σήμερα, ανεξάρτητα από επιμέρους ενστάσεις, το σύστημα έδινε στον νικητή μια καθαρή δυνατότητα διοίκησης. Ο δήμαρχος μπορούσε να περάσει προϋπολογισμούς, τεχνικά προγράμματα και βασικές αποφάσεις έχοντας μια σταθερή πλειοψηφία.
Τώρα αυτό φαίνεται να αλλάζει.
Με την κατάργηση ουσιαστικά του δεύτερου γύρου και την εισαγωγή της συμπληρωματικής ψήφου, ένας δήμαρχος μπορεί να εκλέγεται όχι επειδή διαθέτει ισχυρή παραταξιακή πλειοψηφία, αλλά επειδή συγκέντρωσε δεύτερες επιλογές και ευρύτερες ισορροπίες. Την ίδια στιγμή, δεν προκύπτει — τουλάχιστον μέχρι τώρα — σαφής εγγύηση ότι η παράταξή του θα διαθέτει και πλειοψηφία εδρών στο Δημοτικό Συμβούλιο.
Και εδώ ξεκινά η ουσιαστική συζήτηση.
Διότι ένας δήμαρχος χωρίς πλειοψηφία είτε:
• θα χρειάζεται συνεχείς συναινέσεις και διαπραγματεύσεις,
• είτε θα ενισχυθούν περισσότερο οι μηχανισμοί διοίκησης μέσω επιτροπών και μεταβιβασμένων αρμοδιοτήτων.
Ήδη πολλοί στην Αυτοδιοίκηση εκφράζουν τον προβληματισμό ότι μπορεί να ενισχυθούν:
• οι δημοτικές επιτροπές,
• οι μεταβιβάσεις αρμοδιοτήτων,
• και γενικά πιο συγκεντρωτικά μοντέλα λήψης αποφάσεων.
Αυτό δημιουργεί μια δύσκολη ισορροπία:
έναν δήμαρχο που πολιτικά μπορεί να μην έχει καθαρή πλειοψηφία στο Δημοτικό Συμβούλιο, αλλά ταυτόχρονα να καλείται να διοικήσει έναν απαιτητικό και σύνθετο δήμο με καθημερινές ανάγκες και αποφάσεις.
Η ανάγκη συνεργασιών ασφαλώς δεν είναι αρνητική. Σε πολλές περιπτώσεις μπορεί να οδηγήσει σε πιο ώριμες συνθέσεις και ευρύτερες συναινέσεις. Όμως η συνεχής εξάρτηση από εύθραυστες ισορροπίες εγκυμονεί και κινδύνους δυσλειτουργίας, καθυστερήσεων και παρασκηνιακών συνεννοήσεων.
Η διαβούλευση βρίσκεται ακόμη σε εξέλιξη και μένει να φανεί ποιες ασφαλιστικές δικλείδες θα μπουν τελικά στο νέο σύστημα. Γιατί στην Τοπική Αυτοδιοίκηση το ζητούμενο δεν είναι μόνο η εκπροσώπηση, αλλά και η δυνατότητα πραγματικής διοίκησης.
Και αυτό είναι ίσως το μεγαλύτερο ερώτημα που καλείται να απαντήσει ο νέος εκλογικός νόμος.
