Στη δική μου ανάλυση, ο σοσιαλισμός υιοθετεί βασικά χαρακτηριστικά της βιβλικής σκέψης, ενώ η ελληνική σκέψη αναζητά πάντοτε την αιτία πίσω από το φαινόμενο.
1. Η υπόσχεση του «επίγειου παραδείσου»
Η βιβλική σκέψη υπόσχεται τη σωτηρία σε μια άλλη ζωή. Ο σοσιαλισμός, αντίστοιχα, υπόσχεται έναν παράδεισο στο μέλλον, αρκεί να υπάρχει πίστη στην κεντρική «ιδέα».
Όμως αυτός ο παράδεισος δεν βασίζεται στην παραγωγή ενέργειας, ούτε στην αποτελεσματική διοίκηση, αλλά στην αναδιανομή της ήδη υπάρχουσας — και συχνά φθίνουσας — ενέργειας και πλούτου.
2. Η αντικατάσταση της ενέργειας από το συναίσθημα
Στην «κυβέρνηση του Δία», η θέση του ανθρώπου καθοριζόταν από την ικανότητά του να παράγει έργο.
Ο σοσιαλισμός, λειτουργώντας ως συνέχεια της βιβλικής λογικής, αντικαθιστά τη δράση και την αξιοκρατία με την ηθική της ανάγκης.
Το συναίσθημα γίνεται το «σωσίβιο» που κρατά το σύστημα ζωντανό, την ώρα που η πραγματική οικονομική μηχανή σβήνει.
3. Η εχθρότητα προς την ταχύτητα και την κίνηση
Ο σοσιαλισμός δημιουργεί γραφειοκρατίες που επιβραδύνουν την κίνηση.
Αν ο «Θεός» είναι η ενέργεια που κινείται και δημιουργεί, τότε ο σοσιαλισμός λειτουργεί ως το αντίθετό της: ένα σύστημα ακινησίας και εξάρτησης από το «κράτος-πατέρα».
4. Η παγίδα του σοσιαλιστικού συναισθήματος
Κατά τη γνώμη μου, το σοσιαλιστικό συναίσθημα αποτελεί παγίδα για την ελληνική οικονομία για δύο λόγους:
Πρώτον, η οικονομία δεν λειτουργεί ως σύστημα παραγωγής και μεταφοράς ενέργειας, αλλά ως μηχανισμός διαχείρισης ενοχών.
Δεύτερον, ο Λόγος υποχωρεί μπροστά στο συναίσθημα και έτσι η χώρα εγκλωβίζεται σε έναν κύκλο στασιμότητας, περιμένοντας έναν «από μηχανής θεό» — μια εξωτερική βοήθεια — αντί να ενεργοποιήσει τη δική της εσωτερική δύναμη.
Μια κοινωνία εθισμένη στη «βιβλική/σοσιαλιστική» προστασία δύσκολα επιλέγει από μόνη της τη σκληρή λογική της ευθύνης και της δημιουργίας.
5. Το καλό ως συμπαντική σταθερά
Στην ελληνική κοσμοθεωρία, το «καλό» δεν είναι μια ηθική εντολή που επιβάλλεται από πάνω. Είναι μια συμπαντική σταθερά.
Η ελληνική σκέψη βασίζεται περισσότερο στη λογική του «προτιμητέου» παρά του «επιβεβλημένου».
Όταν ο άνθρωπος απελευθερώνεται από την αντίληψη της διαρκούς επιτήρησης, αλλάζει και η βάση της ηθικής του.
6. Το καλό ως ευταξία
Η λέξη «κόσμος» στην ελληνική σκέψη σημαίνει ταυτόχρονα το σύμπαν και την τάξη.
Το να είναι κάποιος «καλός» σημαίνει να λειτουργεί με τρόπο που διατηρεί την ισορροπία και την ενέργεια του συστήματος.
Το «κακό» δεν είναι αμαρτία. Είναι αστοχία. Είναι το μη λειτουργικό.
Ο καλός πολίτης δεν χρειαζόταν έναν αόρατο κριτή. Χρειαζόταν συνείδηση — τη δυνατότητα να γνωρίζει μαζί με τον εαυτό του.
7. Ο Λόγος απέναντι στον φόβο
Η βιβλική σκέψη και ο σοσιαλισμός, κατά την άποψή μου, χρησιμοποιούν τον φόβο — είτε της κόλασης είτε της κοινωνικής περιθωριοποίησης — για να επιβάλλουν συμπεριφορές.
Ο ελληνικός Λόγος, αντίθετα, στηρίζεται στην Αρετή.
Η Αρετή είναι η μέγιστη απόδοση ενός πράγματος.
Όπως η αρετή ενός μαχαιριού είναι να κόβει σωστά, έτσι και η αρετή του ανθρώπου είναι να σκέφτεται και να πράττει ορθά — όχι επειδή τον παρακολουθούν, αλλά επειδή έτσι εκπληρώνει τον προορισμό του.
8. Το «σωσίβιο» της ενοχής
Ο σοσιαλισμός και η βιβλική σκέψη τρέφονται από την ενοχή.
Σου λένε ότι «κάποιος σε βλέπει», ότι «είσαι υπόλογος», ότι «πρέπει να θυσιαστείς».
Όταν όμως κατανοήσεις ότι το καλό είναι η βέλτιστη λειτουργία της ζωής και της κοινωνίας, τότε η ενοχή χάνει τη δύναμή της.
Η εντιμότητα, η παραγωγικότητα και η δικαιοσύνη δεν είναι πράξεις υποταγής. Είναι ορθολογικές επιλογές που επιτρέπουν στο σύστημα να επιβιώσει.
9. Η έξοδος προς την ελευθερία
Για να φτάσει κανείς σε αυτό το επίπεδο απαιτείται κάθαρση:
α) Αποβολή του «Παρατηρητή»
Η συνειδητοποίηση ότι η ευθύνη της ύπαρξης είναι αποκλειστικά δική μας.
β) Αποδοχή της Λογικής
Το καλό προτιμάται επειδή παράγει ευημερία, ενώ το κακό οδηγεί σε εντροπία και καταστροφή.
γ) Ενεργοποίηση της προσωπικής ενέργειας
Αντί να περιμένει κανείς τη «θεϊκή» ή κρατική πρόνοια, γίνεται ο ίδιος διαχειριστής της ζωής και της δημιουργικής του δύναμης.
Αυτός είναι, κατά τη γνώμη μου, ο δρόμος προς τον πραγματικό Έλληνα με την πνευματική έννοια:
τον άνθρωπο που αναζητά το φως του Λόγου μέσα στο σκοτάδι της δεισιδαιμονίας και του κρατισμού.
Παναγιώτης Μπούρης
Καθηγητής Οικονομολόγος
