Η επιστήμη είναι σαφής: βιολογικά, η δεκαετία των 20 αποτελεί την πιο ευνοϊκή περίοδο για σύλληψη. Ωστόσο, οι κοινωνικές και επαγγελματικές συνθήκες ωθούν όλο και περισσότερους ανθρώπους να αναβάλλουν τη δημιουργία οικογένειας για αργότερα, συχνά στα τέλη της δεκαετίας των 30 ή και μετά τα 40. Πώς όμως μεταβάλλεται η γονιμότητα με το πέρασμα των χρόνων;
Οι γυναίκες γεννιούνται με έναν συγκεκριμένο αριθμό ανώριμων ωοθυλακίων, περίπου 1 έως 2 εκατομμύρια. Όταν ξεκινά η εμμηνόρροια, γύρω στα 12 έτη, απομένουν περίπου 300.000 έως 500.000 ωάρια. Κάθε μήνας συνεπάγεται απώλεια εκατοντάδων, με μόνο τα πιο υγιή να φτάνουν στην ωορρηξία. Τα υπόλοιπα απορροφώνται από τον οργανισμό.
Αντίθετα, οι άνδρες συνεχίζουν να παράγουν σπέρμα καθ’ όλη τη διάρκεια της ζωής τους. Έτσι, ενώ η γυναικεία γονιμότητα περιορίζεται σταδιακά, η ανδρική παραμένει ενεργή για πολύ περισσότερα χρόνια.
Μέχρι την ηλικία των 37, ο αριθμός των διαθέσιμων ωαρίων μειώνεται δραματικά, με μέσο όρο μόλις 25.000. Παράλληλα, τα τελευταία χρόνια, όλο και περισσότεροι επιλέγουν να ξεκινήσουν οικογένεια σε αυτήν την ηλικία. Σύμφωνα με τα πρόσφατα στοιχεία, η μέση ηλικία απόκτησης πρώτου παιδιού ανέρχεται πλέον στα 27,5 έτη, παρουσιάζοντας σταθερή αύξηση.
Από καθαρά βιολογική σκοπιά, οι ηλικίες 18 έως 24 είναι οι πιο ευνοϊκές. Τα ωάρια αυτών των χρόνων είναι τα πιο υγιή και ισχυρά, μειώνοντας τους κινδύνους γενετικών και χρωμοσωμικών ανωμαλιών, αλλά και προβλημάτων υπογονιμότητας.
Το φυσικό ποσοστό γονιμότητας σε αυτήν την ηλικία αγγίζει τα υψηλότερα επίπεδα της ζωής. Στα 30, οι πιθανότητες σύλληψης ανά κύκλο ανέρχονται στο 20%. Ωστόσο, παρά την αυξημένη βιολογική προδιάθεση, τα ποσοστά γεννήσεων σε γυναίκες 18–24 έχουν μειωθεί τα τελευταία χρόνια, καθώς η γονεϊκότητα μετατίθεται σε μεγαλύτερες ηλικίες.
Παρά τη σταδιακή μείωση των πιθανοτήτων σύλληψης χρόνο με το χρόνο, οι γυναίκες κάτω των 30 εξακολουθούν να έχουν υψηλή γονιμότητα. Έρευνες δείχνουν ότι 40% έως 60% των ζευγαριών κάτω των 30 καταφέρνουν να συλλάβουν μέσα στους τρεις πρώτους μήνες προσπαθειών.
Η συμβουλή των ειδικών είναι ξεκάθαρη: αν μετά από τρεις μήνες συστηματικής προσπάθειας δεν επιτευχθεί εγκυμοσύνη, καλό είναι να ζητηθεί ιατρική καθοδήγηση.
Στις αρχές της δεκαετίας των 30, η γονιμότητα παραμένει σημαντική, αλλά αρχίζει να φθίνει. Μια γυναίκα σε αυτήν την ηλικία βρίσκεται περίπου στη μέση της γόνιμης διαδρομής της σε σχέση με τα πρώτα της 20.
Τα στοιχεία των Εθνικών Ινστιτούτων Υγείας δείχνουν ότι 1 στις 5 γυναίκες αποκτά το πρώτο της παιδί μετά τα 35. Ωστόσο, η πιθανότητα εμφάνισης προβλημάτων υπογονιμότητας είναι αυξημένη σε σχέση με τη δεκαετία των 20.
Η στατιστική εικόνα διαφοροποιείται, αλλά η γενική εικόνα είναι σαφής: η σύλληψη γίνεται δυσκολότερη. Η Αμερικανική Εταιρεία Αναπαραγωγικής Ιατρικής εκτιμά ότι μέχρι τα 40, οι πιθανότητες εγκυμοσύνης πέφτουν κάτω από 5% ανά κύκλο.
Το Αμερικανικό Κολλέγιο Μαιευτήρων και Γυναικολόγων (ACOG) υπολογίζει ότι μια γυναίκα 40 ετών έχει περίπου 10% πιθανότητες σύλληψης σε κάθε έμμηνο κύκλο. Ωστόσο, οι κίνδυνοι χρωμοσωμικών ανωμαλιών αυξάνονται, όπως και οι πιθανότητες αποβολής ή μη φυσιολογικής εγκυμοσύνης.
Οι γυναίκες άνω των 40 ετών καταγράφουν τα ταχύτερα αυξανόμενα ποσοστά τεκνοποίησης διεθνώς, καθώς πολλοί επιλέγουν να αποκτήσουν οικογένεια αργότερα. Ωστόσο, η βιολογία παραμένει αμείλικτη: η πιθανότητα εγκυμοσύνης είναι χαμηλή, ενώ οι κίνδυνοι για το έμβρυο και τον γονέα αυξάνονται.
Το σώμα προετοιμάζεται για την εμμηνόπαυση, με τα ωοθυλάκια να εξαντλούνται. Μέχρι τις αρχές της δεκαετίας των 50, τα περισσότερα έχουν χαθεί.
Μελέτη του 2019 στη Νορβηγία κατέδειξε ότι ο κίνδυνος επιπλοκών στην εγκυμοσύνη φτάνει το 53% σε γυναίκες άνω των 45, έναντι μόλις 10% στην ηλικιακή ομάδα 25–29. Οι κίνδυνοι περιλαμβάνουν γενετικές ανωμαλίες, αποβολές, αλλά και επιπλοκές για την υγεία της μητέρας, όπως διαβήτη, υπέρταση και προεκλαμψία.
