Όλο και συχνότερα – σε μια συζήτηση ή έναν τσακωμό – άνθρωποι μπορεί να χρησιμοποιήσουν λέξεις όπως «νάρκισσος», «gaslighting» ή «OCD» (Ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή). Η ψυχολογία έχει μπει για τα καλά στην καθημερινή μας γλώσσα.
Αυτό από τη μία είναι καλό: μας δίνει εργαλεία να μιλήσουμε για όσα νιώθουμε. Οι όροι της ψυχολογίας λειτουργούν σαν λεξικό που δίνει σχήμα σε τραύματα, άγχος, κατάθλιψη και άλλα δύσκολα συναισθήματα.
Από την άλλη όμως συχνά γίνεται κατάχρηση στη «γλώσσα θεραπείας», όπως αποκαλείται. Οι όροι μπορεί να χρησιμοποιούνται με λάθος τρόπο, να χάνουν το πραγματικό τους νόημα και να καταλήγουν περισσότερο να μπερδεύουν αντί να βοηθούν.
Ειδικοί της ψυχικής υγείας εξηγούν στη Cleveland Clinic ποιοι όροι παρερμηνεύονται πιο συχνά και πώς μπορούμε να τους χρησιμοποιούμε με τρόπο που να ωφελεί αντί να βλάπτει.
Με τον όρο περιγράφεται η χρήση ψυχολογικών φράσεων και όρων ψυχικής υγείας στην καθημερινή ζωή. Όσο η ψυχοθεραπεία γίνεται πιο δημοφιλής και προσιτή, λέξεις όπως «gaslighting», «τραύμα» ή «ναρκισσισμός», ξεφεύγουν από το θεραπευτικό πλαίσιο και μπαίνουν σε κουβέντες με φίλους, σε social media ή ακόμα και σε τσακωμούς.
1. Δεσμός τραύματος (Trauma bonding)
Ο όρος περιγράφει τον συναισθηματικό δεσμό που δημιουργείται μέσα σε έναν κύκλο κακοποίησης, όπου το θύμα καταλήγει να εξαρτάται από τον κακοποιητή του. Δεν είναι απλώς μια «κακή σχέση». Όταν χρησιμοποιείται για κάθε σχέση που δεν λειτουργεί καλά, χάνει τη σημασία του και δημιουργεί παρανόηση.
2. Τrauma dumping
Πρόκειται για την πρακτική να μοιράζεται ένα άτομο τραυματικές ή πολύ προσωπικές και επώδυνες εμπειρίες με άλλους, χωρίς να υπάρχει έλεγχος του πότε και πώς γίνεται, συχνά αφήνοντας το άλλο άτομο αμήχανο ή προκαλώντας του συναισθηματική φόρτιση.
Όμως δεν είναι κάθε δύσκολη εξομολόγηση trauma dumping. Μπορεί να πρόκειται για έναν υγιή τρόπο εκτόνωσης. Το πρόβλημα ξεκινά όταν ο ακροατής δεν έχει χώρο ή διάθεση να σηκώσει το «βάρος» αυτής της συζήτησης.
3. Gaslighting
Γνωστός και πολυχρησιμοποιημένος όρος, το gaslighting περιγράφει την επαναλαμβανόμενη άρνηση της πραγματικότητας του άλλου με σκοπό να οδηγηθεί το άτομο σε μια αμφισβήτηση ακόμη και του ίδιου του εαυτού του. Όμως προσοχή: Δεν είναι κάθε διαφωνία gaslighting και η χρήση αυτού του όρου μπορεί τελικά να δημιουργεί περισσότερα προβλήματα παρά να λύνει.
4. Όρια
Τα υγιή όρια είναι απαραίτητα για να προστατεύουμε τον χρόνο, την ενέργεια και τα συναισθήματά μας. Η σωστή χρήση τους βασίζεται σε ξεκάθαρη επικοινωνία, συνέπεια και σεβασμό και προς τον άλλον. Ο καθορισμός ορίων δεν έχει να κάνει με την προσπάθεια να ελέγξετε τι κάνουν οι άλλοι ή με το να απομονωθείτε εντελώς από τους άλλους ανθρώπους. Μερικά παραδείγματα υγιούς χρήσης ορίων περιλαμβάνουν:
Από την άλλη πλευρά, τα όρια μπορούν να χρησιμοποιηθούν με μη υγιή τρόπο βλάπτοντας τις σχέσεις, όπως:
5. Ιδεοψυχαναγκαστική Διαταραχή (OCD)
Ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή δεν σημαίνει «μου αρέσει η τάξη». Είναι μια σοβαρή ψυχική διαταραχή που συνδέεται με επίμονες ιδεοληψίες και καταναγκαστικές πράξεις. Η επιπόλαιη χρήση του όρου για να περιγράψουμε κάποιον που είναι απλά σχολαστικός υποβαθμίζει και τη σοβαρότητα της διαταραχής αλλά και την πραγματικότητα των ανθρώπων που ζουν με OCD.
6. Ναρκισσισμός
Ο ναρκισσισμός δεν είναι απλά εγωισμός ή ματαιοδοξία. Είναι διαταραχή προσωπικότητας με συγκεκριμένα διαγνωστικά κριτήρια. Επιμέρους ένα άτομο μπορεί να εμφανίζει μερικά χαρακτηριστικά του ναρκισσισμού. Όμως το να χαρακτηρίζουμε κάθε δύσκολο ή εγωκεντρικό άνθρωπο «νάρκισσο» απλοποιεί υπερβολικά κάτι πολύ πιο περίπλοκο και ουσιαστικό.
Αναλογιστείτε την πρόθεση σας. Αν ο στόχος είναι να δείξετε ανωτερότητα σε μια συζήτηση ή σε έναν τσακωμό, δεν βοηθά. Σε αυτή την περίπτωση είναι καλύτερο να μην τους χρησιμοποιήσετε καθόλου.
Εξηγήστε τι εννοείτε. Μην περιμένετε ότι όλοι γνωρίζουν αυτούς τους όρους. Να θυμάστε πως υπήρχε μια εποχή που ούτε εσείς γνωρίζατε αυτούς τους όρους και επιπλέον μπορεί ακόμη να μην τους έχετε κατανοήσει πλήρως. Είναι πάντα καλύτερο να είστε προσεκτικοί στη χρήση των όρων.
