Ξυπνάς μέσα στη νύχτα ανήμπορος να κινηθείς, με την αίσθηση ότι κάτι βαρύ σε πιέζει στο στήθος. Κάποιοι μιλούν ακόμα και για «σκιές» ή «παρουσίες» στο δωμάτιο. Στη λαϊκή παράδοση το φαινόμενο αυτό αποδίδεται στη «Μόρα», μια «δαιμονική μορφή» που στοιχειώνει τις νύχτες. Όμως η επιστήμη το ονομάζει «υπνική παράλυση».
Πρόκειται για μια ιδιόμορφη εμπειρία που μπορεί να προκαλέσει τρόμο, αλλά δεν είναι επικίνδυνη. Στην πραγματικότητα, συμβαίνει όταν ο εγκέφαλος ξυπνά αλλά το σώμα παραμένει «παγιδευμένο» στην κατάσταση του ύπνου. Το άτομο δεν μπορεί να κινηθεί ή να μιλήσει και σε κάποιες περιπτώσεις συνοδεύεται από βάρος στο στήθος και έντονες παραισθήσεις, που προκαλούν συναισθήματα φόβου και έντονου άγχους.
Κατανοώντας τι είναι η υπνική παράλυση και τι την προκαλεί, μπορούμε να μειώσουμε τη συχνότητά της και να βελτιώσουμε τη γενική μας ευεξία.
Κατά τη διάρκεια του ύπνου, το σώμα χαλαρώνει πλήρως και οι εκούσιοι μύες «απενεργοποιούνται». Αυτό, όπως επισημαίνεται από το Medical News Today, γίνεται για να μην τραυματιζόμαστε όταν ονειρευόμαστε. Όταν όμως κάποιος ξυπνήσει ενώ το σώμα του είναι ακόμα σε αυτή την κατάσταση, βιώνει υπνική παράλυση.
Το φαινόμενο εμφανίζεται συνήθως είτε καθώς αποκοιμιόμαστε, είτε καθώς ξυπνάμε, δηλαδή σε ένα μεταβατικό στάδιο όπου ο εγκέφαλος και το σώμα δεν είναι συγχρονισμένα. Κατά τη διάρκεια του επεισοδίου, ο άνθρωπος μπορεί να έχει οπτικές, ακουστικές ή σωματικές παραισθήσεις, κάτι που το κάνει ακόμα πιο τρομακτικό.
Η υπνική παράλυση δεν είναι απειλητική για τη ζωή, αλλά σχετίζεται με άλλες διαταραχές ύπνου, όπως η ναρκοληψία. Μπορεί να ξεκινήσει από την εφηβεία και να είναι πιο συχνή στα 20 και 30. Περίπου το 7,6% των ανθρώπων την έχουν βιώσει τουλάχιστον μία φορά στη ζωή τους. Κατατάσσεται στις παραϋπνίες, τα ανεπιθύμητα φαινόμενα που σχετίζονται με τον ύπνο.
Η υπνική παράλυση σχετίζεται με τον μη συγχρονισμό μεταξύ των φάσεων REM (ύπνος με γρήγορες κινήσεις ματιών) και NREM (βαθύς ύπνος χωρίς κινήσεις ματιών). Το σώμα εναλλάσσεται ανάμεσα στις δύο αυτές φάσεις σε κύκλους των 90 λεπτών. Στο REM βλέπουμε όνειρα και οι μύες παραμένουν ακίνητοι.
Σε περιόδους υπνικής παράλυσης, το σώμα μένει «κολλημένο» στη φάση χαλάρωσης του REM, ενώ το μυαλό είναι σε εγρήγορση. Μάλιστα, τα μέρη του εγκεφάλου που ανιχνεύουν απειλές είναι πιο ενεργά απ’ ό,τι συνήθως, ενισχύοντας τις παραισθήσεις.
Παράγοντες που αυξάνουν την πιθανότητα εμφάνισης:
Το βασικό σύμπτωμα είναι η αδυναμία κίνησης κατά την αφύπνιση ή την είσοδο στον ύπνο. Μπορεί επίσης να περιλαμβάνει:
Οι περισσότεροι βιώνουν την υπνική παράλυση μόνο μία ή δύο φορές στη ζωή τους. Αν όμως τα επεισόδια είναι συχνά, αυτό προκαλεί άγχος και επηρεάζει την καθημερινότητα, οπότε ίσως χρειάζεται ιατρική αξιολόγηση. Ο γιατρός θα εξετάσει το ιστορικό και τα συμπτώματα, εξετάζοντας και το ενδεχόμενο να υπάρχουν άλλες διαταραχές, όπως η ναρκοληψία.
Παρότι δεν υπάρχει συγκεκριμένη θεραπεία, υπάρχουν ορισμένες ενέργειες που μπορούν να βοηθήσουν στην πρόληψη. Η διαχείριση του στρες, η σταθερή ρουτίνα ύπνου και η καλή υγιεινή ύπνου, είναι οι τρεις βασικοί άξονες.
Συμβουλές για βελτίωση του ύπνου:
Αν και τρομακτική, η υπνική παράλυση διαρκεί συνήθως λίγα δευτερόλεπτα έως 2 λεπτά. Αν βρεθείτε σε τέτοιο επεισόδιο, σύμφωνα με ειδικούς στο Health Line, δοκιμάστε τα εξής:
► Κίνηση μικρών σημείων του σώματος: Εστιάστε στην προσπάθεια να κουνήσετε κάτι μικρό στο σώμα σας, όπως δάχτυλα χεριών και ποδιών ή δοκιμάστε γρήγορο ανοιγοκλείσιμο των ματιών. Αυτές οι ενέργειες μπορούν να «ξεκλειδώσουν» την κινητικότητα του σώματος.
