Σαν σήμερα, το καλοκαίρι του 1965, η πολιτική σκηνή της Ελλάδας βρίσκεται στα πρόθυρα μιας πρωτοφανούς κρίσης που θα μείνει γνωστή ως «Ιουλιανά» και «Αποστασία». Μέσα σε αυτήν την περίοδο έντασης και αβεβαιότητας, η Μαργαρίτα Παπανδρέου, Αμερικανίδα σύζυγος του πρωθυπουργού Γεώργιου Παπανδρέου, αποφάσισε να μιλήσει ανοιχτά για όσα διαδραματίζονταν στο παρασκήνιο της εξουσίας, με μία επιστολή της στην Washington Post.
Με τίτλο «Η αγωνία του κ. Παπανδρέου», η επιστολή δημοσιεύτηκε στις σελίδες της αμερικανικής εφημερίδας και αποτέλεσε ένα σπάνιο και τολμηρό δημόσιο ξέσπασμα. Η Μαργαρίτα Παπανδρέου κατήγγειλε απερίφραστα προσπάθειες ανατροπής της νόμιμα εκλεγμένης κυβέρνησης από το παλάτι — μια κατηγορία που εκείνη την εποχή θεωρούνταν αδιανόητη και άγγιζε τα όρια του καθεστωτικού «ταμπού» στην ελληνική κοινωνία.
Στο κείμενο της επιστολής, η ίδια περιέγραψε την πολιτική και προσωπική αγωνία του πρωθυπουργού, ο οποίος βρισκόταν υπό ασφυκτική πίεση από τον βασιλιά Κωνσταντίνο και τους συμβούλους του. Επιπλέον, υιοθέτησε έντονη κριτική φρασεολογία για τα ανακτορικά «παιχνίδια εξουσίας», καταγγέλλοντας πως υπήρχε οργανωμένη επιχείρηση αποδόμησης και εκτροπής της δημοκρατικής πορείας της κυβέρνησης.
Η δημοσίευση της επιστολής προκάλεσε σάλο τόσο στην Ελλάδα όσο και στο εξωτερικό. Ήταν η πρώτη φορά που μια πρωθυπουργική σύζυγος, και δη ξένης καταγωγής, έσπαγε τη σιωπή κι έφερνε στο φως, μέσω διεθνούς ΜΜΕ, τις σκοτεινές μεθοδεύσεις στα ανώτατα κλιμάκια της εξουσίας.
Στην Αθήνα, το πολιτικό κλίμα «ηλεκτρίζεται». Η επέμβαση των βασιλέων στα εσωτερικά της κυβέρνησης γινόταν πλέον ξεκάθαρη στα μάτια της κοινής γνώμης, ενώ η κίνηση της Μαργαρίτας Παπανδρέου συνέβαλε στο να αποκαλυφθεί το εύρος της συνταγματικής εκτροπής.
Το καλοκαίρι του 1965 είχε ήδη σημαδευτεί από την αντιπαράθεση κυβέρνησης και παλατιού. Η υπόθεση ΑΣΠΙΔΑ, τα γεγονότα της παραίτησης του υπουργού Εθνικής Άμυνας Πέτρου Γαρουφαλιά και οι επανειλημμένες παρεμβάσεις του βασιλιά οδήγησαν τελικά στην αποπομπή του Γεωργίου Παπανδρέου και τη μεγάλη κρίση που ακολούθησε. Οι διαδοχικές κυβερνήσεις των «αποστατών» και τα έντονα λαϊκά συλλαλητήρια σημάδεψαν την ελληνική δημοκρατία, ανοίγοντας το δρόμο για τα πολιτικά γεγονότα που κατέληξαν στη δικτατορία του 1967.
Πηγή κεντρικής φωτογραφίας: @georgepapandreoufoundation (IG)
306: Ο Κωνσταντίνος Α’ ανακηρύσσεται Ρωμαίος αυτοκράτορας από τον στρατό του στο Γιορκ της Βρετανίας. Αργότερα θα μείνει στην Ιστορία ως «Μέγας», αλλάζοντας ριζικά τον χαρακτήρα της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας.
325: Λήγουν οι εργασίες της Α’ Οικουμενικής Συνόδου στη Νίκαια της Βιθυνίας. Καθιερώνεται το Σύμβολο της Πίστεως («Πιστεύω») και ορίζεται ενιαία μέθοδος υπολογισμού του Πάσχα για όλη τη Χριστιανοσύνη.
1261: Ο στρατηγός Αλέξιος Στρατηγόπουλος ανακαταλαμβάνει για λογαριασμό του Μιχαήλ Η’ Παλαιολόγου την Κωνσταντινούπολη, τερματίζοντας την Λατινική κυριαρχία και επαναφέροντας τη Βυζαντινή Αυτοκρατορία στην πρωτεύουσα.
1893: Εγκαινιάζεται η Διώρυγα της Κορίνθου από τον πρωθυπουργό Σωτήριο Σωτηρόπουλο, σε έργο που είχε ξεκινήσει επί Χαρίλαου Τρικούπη. Ένα φιλόδοξο εγχείρημα με 2.500 εργάτες, που έδωσε νέα δυναμική στη ναυσιπλοΐα.
1929: Η κυβέρνηση του Ελευθέριου Βενιζέλου ψηφίζει τον νόμο περί «μέτρων ασφαλείας του κοινωνικού καθεστώτος», γνωστό ως Ιδιώνυμο, που στοχεύει στον περιορισμό της κομμουνιστικής δράσης. Η νομοθεσία προκαλεί πολιτικές εντάσεις και κοινωνικές αντιδράσεις.
1943: Ο Μπενίτο Μουσολίνι εξαναγκάζεται σε παραίτηση μετά από απόφαση του Μεγάλου Φασιστικού Συμβουλίου. Σηματοδοτείται το τέλος του φασισμού στην Ιταλία και ανοίγει ο δρόμος για την ανατροπή της συμμαχίας με τον Χίτλερ.
1965: Η Μαργαρίτα Παπανδρέου, σύζυγος του πρωθυπουργού Γεωργίου Παπανδρέου, δημοσιεύει στην εφημερίδα «Washington Post» την επιστολή με τίτλο «Η αγωνία του κ. Παπανδρέου», καταγγέλλοντας ευθέως απόπειρα ανατροπής της κυβέρνησης από τους βασιλείς της Ελλάδας. Η δημόσια αυτή παρέμβαση προκαλεί έντονο πολιτικό σάλο και τροφοδοτεί το ήδη τεταμένο κλίμα ενόψει της Αποστασίας, σηματοδοτώντας την απαρχή μιας περιόδου βαθιάς αστάθειας και πολιτικών συγκρούσεων που θα οδηγήσουν τελικά στη δικτατορία. Η επιστολή θεωρείται ηχηρό μήνυμα υπεράσπισης της δημοκρατίας και καταγγελίας των ανακτόρων, αποτυπώνοντας το εύθραυστο πολιτικό τοπίο της εποχής.
1965: Για πρώτη φορά ο Μπομπ Ντίλαν εμφανίζεται με ηλεκτρική κιθάρα. Στους θεατές δεν αρέσει καθόλου ο νέος ήχος, με αποτέλεσμα να τον γιουχάρουν.
